Maktab ma'muriyati     +998 (436) 224-02-01

Alisher Navoiy ijodiga oid dars ishlanmalar

Alishеr Navoiy mеrosini o`rganish bo`yicha bir soatlik

dars ishlanma.

Dars mavzusi: Sinfdan tashqari o`qish.  So`nmas quyoshimiz

Dars maqsadi: 1)So`z mulkining sultoni,buyuk alloma Navoiy haqida, uning yozgan asarlari bebaho boylik ekanligi borasida atroflicha ma`lumot berish.

2)O`quvchilarda Alisher Navoiydek ulug` siymolarga mehr-muhabbat ,havas, buyuk ajdodlarimiz bilan faxrlanish tuyg`usini tarbiyalash.

3)Bolalarning aqliy va mustaqil fikrlay olish jarayonini rivojlantirish

Dars turi: Mustahkamlovchi

Dars metodi: ko`rgazmali,  tarmoqlash, amaliy ish,

Dars jihozi: Alisher Navoiy portreti,buyuk siymolar tasvirlangan rasmlar, test savollari.

Darsning borishi:

Tashkiliy qism: Savol-javob

-Darsimiiz?

O`qish kitob nur sochar,

Olamga mehr sochar

O`tilgan mavzuni so`rash:

O`zbekiston Respulikasi Konstitutsiyasining 66-moddasida “Voyaga yetgan mehnatga layoqatli farzandlar o`z ota-onalari haqida g`amxo`rlik qilishga majburdirlar”

         Ota-ona duosi

Olmasam gar ko`nglim to`lmas

Ota-onam duosini

Olmasam gar yo`lim bo`lmas

Ota-onam duosini

Qayda bo`lmay yoqlagayman

Mehrin asrab oqlagayman

Axir qanday oqlagayman

Ota-onam duosini

Umrim bo`y g`amin yerman

So`zin durga alishtirman

Siymu zardan ortiq derman

Ota –onam duosini

Ota-onam holing so`rgum

Mudom boshin egib turgum

Qancha bo`lsa ham oz ko`rgum

Ota-onam duosini

Yangi mavzu: So`nmas quyoshimiz

Beruniy,  Alisher Navoiy,    Amir TemurBobur,    Al-Xorazmiy,   M irzo Ulug`bek

Boshqotirma.Bo`g`inlardan so`zlar hosil qilsangiz” So`nmas quyoshimiz” kimligini bilib olasiz.

 

O`tilgan mavzuda ota onani,farzandni kimga qiyoslashgan?

Alisher Navoiy qachon va qayerda tavallud topgan. Navoiy yoshligida qanday bola bo`lgan?

-O`zbek adabiy btilining asoschisi adabiyotimizning so`nmas yulduzi buyuk bobokalonimiz Mir Alisher Navoiy 1441-yil9-fevralda Hirot shahrida tavallud topdilar.

-Alisherning otasi shoirtabiat kishi edi.U ko`proq o`qishga ,ilm fanga adabiyotga qiziqar edi.

-Alisherning otasi G`iyosiddin kichkina ham savodxon kishi bo`lib ,o`g`lining ilimli bo`loshiga katta e`tabor qaratgan.

-Oiladagi muhit Alisher da bolaligidanroq she`ryatga ,adabiyotgaqiziqish uyg`otdi.

-Alisherning uyida tez-tez shoirlar to`planishib she`rlar o`qishar ,mushoiralar bo`lar edi.

-Shunday yig`ilishlarda 3-4 yoshli Alisher ayrim baytlarni yoddan o`qib o`tirganlarni hayratda qoldiraredi.

_Yosh Alisher o`tkir zehinli, o`ta odobli ,bilimga chanqoqligi va she`ryatga  mehr qo`yganligi bilan tengdoshlaridan alohida ajralib turar edi.

-Alisher yoshligidan juda ko`p kitoblar o`qigan edi.

-Unga onasi doimo ertaklar aytib bergan ,kichik Alisher esa ularni jon qulog`I bilan tinglar edi.

– Bilaman qanday ayol bo`lgan

Alisherning onasi

Balki uning aqliga ham

Lol qolgan zamonasi

Balki uning ko`zlarida

Bo`lgan og`ir bir hayol

Balki gamgin bir zotdir u,

Balki sho`xchan bir ayol.

Balki buyuk farzandiga

Terib kelgan chechaklar

Mayli u kim bo`lmasin,

Yolg`iz bir so`z ma`nosi.

Alisherning onasi u

Alisherning onasi.

Alisher bilan mehribon volidasining suhbati.

-Onasi:Alisherbek ,siz endi katta bo`lib qoldingiz , saboq olishga borursiz .Tog`alaringiz davrasida o`tirib eshitgan va mening aytgan o`gitlarimni unitmassiz.Axir sizdan otangizni umidlari katta, o`g`lim.

-Alisher: Albatta, onajon, sizni har bir so`zingiz ,ertaklaru o`gitlaringiz har doim qulog`im ostida jaranglab turur.

Alisher 12 yoshda edi.Bir kuni u ustozi Mavlono Lutfiyni oldiga boradi. Yosh Alisherdan yangi g`azallaridan o`qib berishini so`raydi.Navoiy yangi g`azallaridan o`qib beradi.

Orazin yopqoch ko`zimdin sochilur har lahza yosh,

-Bo`larkim ,paydo bo`lur yulduz, nihon bo`lg`och quyosh.

Shunda Lutfiy :”Ofarin o`g`lim,-deydi.Bu g`azaldan nayajonlangan Lutfiy “Men o`zimning o`n-o`nikki ming misradan iborat devonimni shu bir g`azalga almashgan bo`lur edim” degan ekanlar

-Odamlar uning yozgan she`rlarini miriqib tinglar ekanlar.Lekin o`ziga taxallus tanlamagan ekan.Kunlarning birida yangi she`r yozibdida , uni boqqa chiqib baland ovoz bilan o`qiy boshlabdi.

Alisher: G`urbatda g`arib shodmon bo`lmas emish,

.El anga shafiqu mehribon bo`lmas emish.

Oltin qafas ichra gar qizil gul bitsa.

Bulbulga tikandek oshyon bo`lmas emish.

Gul shoxida turgan bulbul Alisherning yoqimli ovozi o`ziga maftun etibdi.

Bulbul: Ey, xushovoz shoir, sen o`qigan she`rlar bulbullarning erta tongdagi navosidan ham yoqimli ekan.Ismingni balsam maylimi?

Alisher : Men Alisherman.

Bulbul: Bildim-bildim, yangi chiqqan shoir eransizda. Endi o`zingizga chiroyli bir navo tanlab she`rlaringiz oxiriga taxallusingizni yozib qo`ying.

Alisherga bulbulning navo degan so`zi yoqib qolibdi. Shundan keyin yozgan g`azallariga o`z taxallusini “Navoiy” deb yozadigan bo`libdi.

Eng ulug` bobomiz, hazrat Navoiy.

Saboqlarin o`rganish,burch bizga oliy.

Ustoz bizga qoldirgan ,ko`plab she`r g`azal.

Ustozning g`azallari misolin asal.

Navoiy bobomizdek o`qish , ilm olish , chin inson bo`lishga harakat qilishingiz kerak.

Bu yerdagi quyosh nurlarini yoshlikda olingan ta`lim va tarbiyaga qiyos etsak arziydi.Chunki, daraxt quyosh nurlaridan ozuqa oladi. Demak, komil inson negizida ta`lim-tarbiya, yaxshilik, go`zallikva mehr mujassam ekan.

      2-qism

Yurtdoshim , bog`inga bir nihol qada,

Bu nihol nomini Yaxshilik ata,

Niholning yoniga bir gul ekib qo`y,

Bugulning nomini Go`zallik ata.

Gul-u hiholingga baxsh etib hayot,

Suv ber va bu suvga Mehr mehr deb qo`y

Navoiy bobomizning ijodlari haqida suhbatlashamiz.

-Alisher Navoiy butun faoliyatini va ijodini odamlarning baxt saodatiga, ilm-fan taraqqiyotiga bag`ishlaydi.

-Navoiy butun umri davomida xalqi uchun xizmat qikadi..Ulardan saxovat va himmatini, muruvvatini ayamagan.

-Alisher navoiydan meros bo`lib qolgan ko`plab hikmatlar ,ruboyilar, g`azallar bizni ezgulikka chorlab turadi.

Hikmatli so`zlardan,ruboiylardan bilasizmi?

-Xalqning “Birovga choh qazisang unga o`zing tushasan”degan hikmatini shoir quyidagicha naql qiladi

Har kishikim birovga qazg`ay choh

Tushgay ul choh uzra o`zi nogoh

-Alisher Navoiy inson va insoniylik g`oyalarini ulug`lashda ham hikmatlarini o`z ijodiga asosiy vosita qilib oladi.

Odamiy ersang , demagil odamiy

Onikim yo`q xalq g`amiddin g`amiy

-Navoiy bobomiz o`z asarlarida ustozlarni ulug`lab yozganlar.Harf o`rgatgan ustozingni hurmat qilib ,uning haqidan qutilmoqchi bo`lsang ,xazinangdagi barcha oltinlarning bilan ham uzolmaysan deydi.

Haq yo`lida kim senga bir harf o`qitmish ranj ila,

Aylamak bo`lsang ado aning haqin ming ganj ila.

Tilga ixtiyorsiz –elga e`tiborsiz

Bilmaganni so`rab o`rgangan olim

Orlanib so`ramagan o`ziga zolim.

Oz-oz o`rganib don obo`lur,

Qatra-qatra yig`ilib daryo bo`lur

Olamdan g`amsiz o`tay desang,

Imu-u hunar o`rgan.

Sabr bila ko`p bog`liq ish ochilur,

Ishda oshiqqan ko`p toyilur.

So`zga e`tabor –elga e`tabor.

Bolalikda yig` limning mag`zini ,

Qarilik chog`I xarj qilgin oni.

-Navoiy hayoti davomida o`zi bosh bo`lib suvsiz yerlarga suv chiqardi, eski ariqlarni tozalatirdi, yangi kanallar qazdirdi.

-She`riyat darg`asi ona tilimizning boy va ravon , dunyodagi hech bir tildan qolishmasligini isbotladi.

-Navoiy bobomiz o`zbek,fors tillarini mukammalbilganlar.

-Forsch she`rlarida Foniy“,o`zbekcha she`rlariga “Navoiy“taxallusini berganlar.

-Alisherning nafaqat insonlarga ,balki jonzotlarga , hayvonot olamiga nam mehri baland bo`lgan.

-Alisher Navoiy Hirotda bir qancha mashhur oromgohlar,madaniyat koshonalari bunyod etganlar.

-Hazrat shaxsiy mablag`lariga ko`pgina madrasalar, 9ta hammom ,14ta masjid qurdirganlar.

-Hatto masjid qurilishida Navoiyning o`zlari ham choponlarini barini qayirib ishlaganlar.

Yurakdagi faxrim, g`ururim sizsiz

Bobojon ruhingiz biznin qo`llasin

Avlodlar qalbida so`nmas sham kabi.

Nurli manzillarga bizni yo`llasin

So`zingiz buyukdir ,o`zingiz buyuk.

Buyuk merosingiz –iftixorimiz.

Biz ucun har nedan ortiqroq suyuk

Yozgan asaringiz ,aytgan so`zingiz.

Mir Alisher bobomiz birinchilardan bo`lib ona tilimizda 1483-1485 yillari ehg yirik besh dostondan iborat “Xamsa”ni yozganlar.

“Hayrat-ul Abror”da inson “Farhod vaShirin

baxt-saodati kamoloti bosh o`rinda

qo`yiladi,insonlarni yaxshilkka “Layli vaMajnun

ezgulikka da`vat etadi.

“Sab`ai Sayyor”du doston boshqalarida“ Saddiy Iskandari” orqali shoir adolatl

birmuncha farq qiladi,xalq ertaklarida bo`lganshoh boshqargan mamlakatni ,baxtli saodatli

kabidoston ham hikoya ichida hikoyayashayotgan xalqni ko`kishni orzu qiladi.

usulida yozilgan.

 Alisher Navoiy jahon adabiyoti xzinasiga katta hissa qo`shgan .:Uning nomi va ijodiy merosi biz uchun g`oyat tabarrukdir.

Buyuk Navoiy bobomizning ijodida go`zallik, yaxshilik va mehr kabi ezgu fazilatlarni ko`ramiz. Bu xislatlarni quyoshdan taralayotgan nurga qiyos qilsak, mubolag`a bo`lmaydi.

3-qism

Ko`p jahongir ko`rgan bu dunyo,

Barchasiga guvoh yer osti.

Lekin do`stlar she`r ahli aro ,

Jahongiri kam bo`lar rosti.

Besh asirkim, nazmiy saroyni ,

Titratadi zanjirband bir she`r,

Temur tig`I yetmagan joyni,

Qalam bilan oldi Alisher,

Dunyo bo`ldi chamanim manim ,

Ozzbekiston vatanim ma

Buyuk siymomizning ruhini shod etish maqsadida mustaqillikka erishgandan so`ng qanday ishlar amalga oshirildi?

Mustaqil O`zbekistonimizdaNavoiyni anglash davlat siyosati darajasiga ko`tarildi.

-Prezidettimiz tomonidan ulug` mutaffakir tavalludining 550 yilligi munosabati bilan 1991-yil “Alisher Navoiy yili” deb e`lon qilindi

-Shu yili uning 20 jildlik asarlari to`plami chop etildi.

-Istiqlolimizning 20, hamda allomaning 570 yilliktavalludi munosabati bilan shoirning 10 yillik asarlar to`plami nashr qilindi.

-Yurtimizning bir qator ilm maskanlari diqqatga sazovor joylar uning nomi bilan atalmoqda.

-Bundan tashqari O`zberiston Davlat mukofoti ,Samarqand Davlat universiteti

-O`zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi .Til va adabiyot institute

-2011 yilda yangidan qad ko`targan Milliy kutubxonamiz buyuk bobomizga bo`lgan cheksiz hurmat va muhabbatimiz ramzidir.

-Shoir nomi bilan Navoiy shahrimiz ,O`zbekiston Milliy bog`I ham Navoiy bobomiz bilan ataladi.

-Endilikda navoiyni dunyo tanidi.

-Uning asarlari ko`p tillarga tarjima qilindi

-Iqtidorli talablar uchun Alisher Navoiy nomidagi davlat stependiyasi beriladi

Yuksak ma`naviyat –yengilmas kuch asarida Prezidentimiz I.A.Karimov hazrzat Navoiyga qanday ta`rif berganlar?

“Agar bu ulug` zotni avliyo desak, u avliyolarning avliyosi, mutafakkir desak , mutafakkirlarning mutafakkiri ,shoir desak shoirlarning sultonidir”-deganlar.

Alisher Navoiydagi o`tkir zehinlikni ,o`ta odoblikni , aqliy teranlikni tilayman.

Ishonamanki sizlarning orangizdan ham shunday ulug` insonlar yetishib chiqishiga tilakdoshman.