Qiziqarli internet xabarlari

Xotirani mustahkamlashning 7 usuli

Inson miyasi dunyodagi eng murakkab tuzilgan tirik mexanizmga oxshaydi. Garchi inson tanasi ogirligining atigi 2 foizini tashkil etsada, insonning boshqa a`zolaridan kora 20 foizdan koproq kuch sarflaydi. Axir u doimiy harakatda boladi, axborot oladi, tahlil etadi, xotirasida saqlaydi, butun tana a`zolarining harakatini ta`minlaydi.

Insonning miyasi hayotining ilk yillaridagidek hech qachon faol harakat qilmaydi. Bu borada Lev Tolstoy 5 yoshli bola va mening oramizdagi farq bir qadam, endi tugilgan chaqaloq va 5 yoshli bola ortasidagi farq esa bir necha qadamdir, degan edi.

Olimlar xotira va uni mustahkamlash yollari borasida izlanishlar olib borgani sari, bir-biridan qiziqarli, yangidan-yangi fikrlar yaratmoqdalar. Ular orasidagi tavsiyalar esa kishini hayron qoldirishi aniq.

GAVDANI TIK TUTING

Yodingizda bolsin, bukchayib, egilib yuradigan inson atrofdagilar koziga juda xunuk korinadi. Bu nafaqat sizning tashqi korinishingiz balki, sogliginigizga ham zarar. San-Francisko universiteti olimlari ta`kidlashicha, gavdaning togri turishi miyaga 40 foiz kislorod etib kelishiga xizmat qilar ekan. Shu sababli otirgan yoki tik turgan holatda ham doimo qomatingizni tik turishiga e`tibor bering. Shu orinda nemis olimlari bergan tavsiyalarini ham aytib otish joiz. Vittena/Xerdekke universiteti olimlarining fikricha miya faoliyati harakatida chiroyli qadamlar ham muhim orin tutar ekan.

Har bir tashlangan chiroyli va ishonchli qadam inson miyasiga faqat yaxshi xotiralarni yodga solar ekan.

KOZLARINGIZNI YUMING

Surreyadagi inglizlar universiteti olimlari xotira mustahlanishi uchun yod ololmagan she`ringizni kozingizni yumgan holda qayta-qayta aytish kerakligini, odam ozini qiynab bolsa-da, sozlarni she`rdagidek qilib marjonga tizishi lozimligini maslahat berishadi. Bu bilan siz nafaqat maktab davri xotiralarini eslaysiz, balki yana bir ajoyib she`rni yod olgan bolasiz.

Ha, aytgancha shu orinda bu tavsiya ikki bosqichli tadqiqotda oz tasdigini topganligini aytib otish lozim. Olimlar bu borada shunday tadqiqot otkazishdi. 178 nafar bir guruh ishtirokchilar ikki guruhga bolindilar va ularga bir xil vazifa yuklandi. Faqat birinchi guruh bu vazifani kozini yumgan holda, ikkinchi guruh esa kozini ochiq holda bajardi. Natijada kozlari boglanganlarning 23 foizdan koprogi yuklatilgan vazifani yaxshiroq bajardilar.

Yana bir bosqichda esa ishtirokchilarga tovushlarni eslab qolish buyurildi. Kutilganidek, kozlari boglangan ishtirokchilar bunda ham eng yaxshi natijani korsatdilar.

ESHIKLARDAN UZOQROQ YURING

Ha, albatta, bu gaplar qulogingizga galati eshitilishi mumkin. Ammo bu togri fikr. Notr-Dam universiteti olimlari inson bir xonadan boshqa xonaga otganida xona eshigi orqali miyada ma`lum bir xotiralar saqlanib qolishini ta`kidladilar. Olimlar inson bir xonadan boshqa xonaga otganida xotirasidan birozgina avval sodir bolgan voqea ham unutilib ketishi mumkinligini tasdiqladilar. Ammo shu bilan bir qatorda bu holatga aks ta`sir xam bor, bu ham bolsa, eshiklar ayrim narsalarni eslashda ham yordam beradi. Masalan, kecha oshxonada qandaydir fikrni oylagan bolsangiz va uni eslolmayotgan bolsangiz, olimlar oshxonaga borishni va miyani kechagi bolib otgan voqea – hodisa atmosferasiga tushirishni maslahat berishadi. Ana shunda hammasini eslaysiz.

NOANANAVIY RAQAM VA BELGILARDAN FOYDALANING

Sir emaski, turli xil raqamlar insonlarga turlicha yordam beradi. Masalan, kimdir tez mutolaa qiladi, oqiganini birdan eslab qoladi. Yana kimdir esa bir necha abzaclarni oqiganidan songgina tushuna boshlaydi. Shu sababli tipografiyada bir necha shriftlardan foydalanishadi. Bu kitobni oqiydiganlarga ham yoki uni shunchaki varaqlaydiganlar uchun ham juda qulay. Prinston universiteti va Hindiston universiteti olimlari kitobdagi sozlarni xotirada yaxshiroq saqlab qolish uchun bir necha matnlarni noodatiy shriftlarda oqishni tavsiya etishadi. Olimlar bu borada tadqiqot ham otkazishdi. Bir guruh talabalar ikkiga bolindilar va ularning birinchi guruhiga odatiy Arial shriftidagi darsliklar, ikkinchi guruhiga esa noodatiy Monotype Corsiva shriftidagi kitoblar tarqatildi.

Natijalar shuni korstdiki, noodatiy uslubda yozilgan matnlar talabalar xotirasida koproq saqlanib qoldi. Olimlar fikricha muhim matnlar va sozlar odatiy gaplardan ajratilgan holda ifodalanganligi ma`qulroq. Ana shunda insonlar sozlarni xotirasida tez va oson saqlab qoladi.

KOMEDIYA FILMLARNI TOMOShA QILING

Hammasi oddiy, chin kongildan qilingan 30 daqiqalik kulgu inson xotirasini mustahkamlaydi. Loma Linda universiteti olimlari bu borada yosh oila vakillari ortasida tadqiqot otkazishdi. Birinchi bolib 20 ta kongilli ishtirokchi 30 daqiqalik hazil mutoyibaga boy rolikni tomosha qilishdi. Bu vaqtda esa qolgan ishtirokchilar hech narsa bilan band bolmadilar. Songra ular ortasida qisqa xotira mashqi uchun test olindi. Kutilganidek kayfiyati yaxshi, quvnoq tasvirlarni tomosha qilgan ishtirokchilar eng yaxshi natijani korsatdilar.

SAQICH CHAYNAMANG

Saqich chaynash odamga biror echimi yoq masalani hal qilshda fikrni bir joyda toplanishiga halaqit beradi.

Keyt Morgan (Kate Morgan)


Kardiffa universieti olimlari bu borada tadqiqot otkazishdi. Unga kora 38 ta kongilli ishtirokchi ikki guruhga bolinishdi. Ularga audioyozuvdagi turli xil raqam va belgilarni yodda saqlab qolish vazifasi berildi. Tadqiqot yakunida saqich chaynab, ushbu vazifani bajarganlar yutqizishdi. Qolgan guruh ishtirokchilari esa eng yaxshi natijalarni korsatdilar. Shu sababli Keyt Morgan seminar va muhim uchrashuv paytida saqich chaynamaslikni tavsiya etadi.

KERAKLI QAYDLARNI QO`LDA YOZING

Bugungi zamon texnologiyalari shu qadar shiddat bilan rivojlanib bormoqdaki, deyarli hamma bugun oz uchun kerakli qaydlarni ham noutbuk yoki planshetga yozadi. Hatto talabalar ham butun ma`ruzalarni diktofonlarga yozib olishmoqda. Bu qaysidir tarafdan vaqtni tejaydi va koproq ima`lumotni yozib olishga yordam beradi. Ammo, unutmang, qolda yozilgan ma`lumotlar inson xotirasida koproq qoladi.

Bu tavsiyalar Prinston universiteti olimlari tomonidan olib borilgan tadqiqotlarda ham oz tasdigini topdi.

Yuqoridagi tavsiyalardan tashqari togri ovqatlanish ham miya faoliyatining foalligida juda muhim. V guruhiga oid vitaminlar, makro va mikroelementlar miyaning rivojlanishida asosiy rol oynaydi.

manba:XABARDOR.UZ/ Sevarabegim

________________________________________________

Kutilmagan savollarga qanday qilib munosib javob qaytarish mumkin?

Nima uchun bu kompaniya bizni taklifimizni rad etdi?, Munosabatlarimiz qaergacha boradi, deb oylaysan?, Nima uchun boshqa odamni emas, aynan sizni yollashim kerak?, Bollar qaerdan paydo boladi?

Savollar…Gohida ular hech qanday ozor bermaydigan, gohida esa yuragimizni oynatib, hayajonlanishimizga sababchi bolishadi.

Javob qaytarganda moslashishni bilish kerak. Bu shunday qobiliyatki, kutilmagan paytda savol berish va har qanday kutilmagan holatda berilgan savolga javob qaytarish malakasini beradi.

Odamlarning savol berishdan maqsadi ma`lumot olishdir. Gohida savollar boshqa maqsadda ham beriladi. Misol uchun, sizni u yoki bu narsaga nisbatan munosabatingiz qanday va shu holatda siz ozingizni qanchalar xotirjam tutishingizni bilish maqsadida.

Qiyin savollarga javob berish ikki princip asosidaqurilgan:

– kerak boladigan ma`lumotlarga ega bolgan bilim manbaiga ega bolish;

– va buni xotirjamlik va ishonch bilan etkazib berish.

Umumiy reja: ozingizga koproq vaqt ajrating

Bizga kutilmagan qiyin savol berishsa, unga tezda javob berishga shoshilamiz. Goyoki ortada paydo boladigan jimlik ikkilanayotganimizni yoki bu savoldan qochayotganimizni anglatadigandek.

Yodingizda tuting, juda qisqa soniyalar ham shu savolga miyangiz tolaroq ma`lumot toplashini va ularni tushunarli sozlar bilan ifodalash imkonini beradi.

 

Hozirjavoblik doim ham yaxshi natija bermaydi. Oylamay javob berib, song uni oylab korib, javobingizdan pushaymon bolishingiz mumkin. Shunday ekan, kutilmagan va qiyin savollarga javob berishdan oldin, ozingizga eng foydali narsani, ya`ni miyangizga oylab olish imkonini bering.

Hatto bir necha soniyalar ham miyangizga koproq ma`lumot toplash va ularni togri tushuntirib berish imkonini beradi.

Savollarga javob berayotgan vaqtingizdagi qisqa toxtalishlar fikrlaringizni yaxshi jamlab olishga yordam beradi. Faqat ularni ey-eee, M-mmm… deb toldirmang. Bu sozlar sizni ishonchsizlik bilan, ikkilanib gapirayotgandek korsatadi. Yana bir yoli berilgan savolni ozingiz ham takrorlang. Bu ham bir necha soniya vaqt beradi.

Vaqtdan yutishning bir qancha yollari bor. Bulardan eng yaxshisi bu savolni aniqroq berishni iltimos qilish hisoblanadi va bu yol savolni boshqacha uslubda sizga osonroq va tushunarliroq variantga olib kelish mumkin.

Savolni qaytarishlarini sorang

Odamlar savollarini boshqacha uslubda tushuntirishni yaxshi korishadi. Shunday ekan, ularga ana shunday imkoniyat bering.

Iltimos, savolingizni qaytarib aytsangiz? Men shunchaki savolni togri tushundimmi yoqmi, shuni bilmoqchiman.

Tushuntiribroq aytishlarni iltimos qiling

Agar berilgan savol tushunarsizroq bolsa, savol egasiga savol bilan murojaat eting va nima maqsadda bu savol berilayotganini tushunib eting.

Ozingizni himoyalashni bir nechta turi mavjud. Sizni aynan qaysi biri qiziqtiradi?

Motivaciya bu jada keng tushunha. Sizga uning qaysidir yonalishi boyiha maslahat kerakmi?

eng yaxshi natija beradigani savolni aniqlashtirish uchun oziga savol bilan javob qaytarish:

Sizni 2012 yilda sotilgan mahsulotlar soni qiziqtiradimi yoki 2014 yildagisimi?

Aniqroq aytishlarini talab eting

Odamlar savol berganda bir xil soz ishlatgani bilan bu savol ostida boshqa-boshqa ma`nolar yotishi mumkin. Shu sabab boshqa mavzuda javob qaytarmaslik uhun savol berayotgan odamdan aynan nimani bilishni xohlayotganini aniqlab oling:

Kehirasiz, savolingizga javob berishimdan oldin bir narsani bilmoqhiman. extiyotkorsizlik, deganda nimani nazarda tutdingiz?

Men siz bilan bu masalani muhokama qilishga tayyorman. Lekin muhokamani boshlashimizdan oldin bir narsaga aniqlik kiritib olsak: Rasmiy aniqlashtirish, deb nima nazarda tutildi?

 

Maqsadni ozingizga tushunarli qilib, aniqlab oling

Bolayotgan muloqotni nazorat qilishning yana bir yoli berilayotgan savol sizni javobingizning bir qismiga aylanishiga erishing:

Nega siz mana shu kompaniyaga qilgan murojaatimizni omadsiz hiqdi, deb hisoblaysiz? Agar siz omadsiz sozi ostida bundan keyinhalik ham heh qanday hiqmaydi, deb oylasangiz adashasiz. Togri, biz osha shartnomaga imzo hekmadik. Lekin dostona aloqalar ornatdik. Bu esa kelajakda hamkorlik qilish imkonini beradi.

Qabul qilib bolmaydigan savollar bilan ishlash va undan qohish san`ati

Ayrim hollarda savol tushunarli lekin unga javob berishning imkoni bolmaydi. Har xil sabablarga kora bu savolga toliqligiha javob berishni istamaysiz. Shunda siz bu savoldan hiqib ketishingiz kerak boladi.

Togridan togri javobdan qohishning shubhali korinishi bor. Bu ohiq dildan suhbatlashmaslik bilan bogliqdir. Ammo rostan ham ayrim savollarga togridan togri javob bera olmaysiz. Bu savolga javob ayrim masalalarning nozik jihatlariga tegib ketishi yoki yigilganlarga togri kelmasligi mumkin. Shu sabab savoldan qohishga togri keladi.

Bunday vaziyatda savoldan qohishning eng tavsiya etiladigan yoli bu savolning bir qismigagina javob berish hisoblanadi.

Agar berilgan savollarga javob berishni istamasangizichida bir dona javob beriladigani bolsa ham, diqqatingizni shunga qarating:

eshitishimha, yaqinda yana ishhilarni qisqartirish bolarmish. Yana oylik maoshlarni kamaytirish kozda tutilayotganmish? Oshxonada bepul beriladigan gazli suv ham yoqolib qoldi. Bu kompaniyaning muammolarini kamaytirish maqsadida qilinmoqdami?

Sizga shuni aytishim mumkinki, yaqin yarim yil ihida heh qanday ishhi orni kamaytirilmaydi. Siz nimani eshitdingiz bilmadimu, ammo kompaniya daromadi biz rejalashtirgandan tortdan bir qismga koproq daromad keltirdi.

Yangi ish joyingiz yaxshimi? Sizga qanha maosh tolashadi?

Ha, u er yaxshi joy. Ofis madaniyati juda yuqori darajada. Juma kunlari ishni ertaroq yakunlab, hoy ihib dam olamiz va futbol oynaymiz. Sizlar ham oynab turasizlarmi?

(Javobning oxirini savol bilan yakunlashingiz, bu javob berishni xohlamagan savolingizni surib hiqarishingizga yordam beradi).

Orinlatib savol bering

Agar berilgan savolni bir qismiga javob berishni istamasangiz unda shu qismidagi savolni muhokama qilmaydigan, bir soziga e`tibor qarating. Bu soz savolning mohiyatiga ega bolmasin. Shu sozga imkon qadar koproq e`tibor qarating.

Mana shu oringa mening nomzodim korib hiqilayaptimi? Fikrimha, kop munozaralarda shu oringa mos ekanimni isbotladim.

Ha. Frenkning aytishiha sizning qat`iyatliligingiz uni juda qiziqtirgan va sizni tayyorlarligingizdan ham uning kongli toq.

(Siz bu erda uni qat`iyatliligiga urgu berib, mansab berish savolidan qohdingiz.)

Nima deb oylaysiz, nega men oldinga sira siljimayapman. Hayotda toxtab qolgandekman. Rahbarlarim menga togri baho bermayaptimi? Ozini maqtayapti demangu lekin men juda aqlli odamman.

Ha, siz rostan aqlli insonsiz. Aqlingizni kerakli vaqtda ishlatganingizda doim yaxshi natijalarga erishgansiz. Boshlagan ishingizni amalga oshiradigan qandaydir yana boshqa yollar bormi? (Hamsuhbatingizning kamhiliklarini sanab otmay, javobning oxirida uning kamhiliklariga olib boradigan savol bilan yakunlang.)

 

Savolni muhokama eting

Ayrim hollarda odamlar savollarga aniq javob izlayotgandek tuyuladi. Aslida ular oz savollarini muhokama qilishlarini, savollarga nisbatan boshqalarning fikrlarini eshitishni istashadi. Yoki ularning savoli sizni huqur oylantirib qoyadigan savol ekanini bilishni xohlashadi. Bunday savollarni huqur muhokama qilish kerak:

Nima sababdan maktab ta`lim berish jamoasi oquvhilarning ota-onalari bilan aloqa yana ham yaxshilanishi uhun auditoriyani kengaytirishni oylashmiyapti?

Biz ota-onalar bilan siz oylagandan kora koproq ishlayapmiz. Ammo muammolar etarli. Biz 500 oilaga taklif jonatdik. Muammo shundaki, katta sinf oquvhilarining ota-onalari xohlagan narsani kihik sinf oquvhilarining ota-onalari xohlashmaydi. Yoki aksinha… Biz bu masalani huqur organib hiqayapmiz. Yaqin kunlarda ehimini ham topamiz.

Nima sababdan bizning aloqamiz sizni baxtli qilolmaydi?

Meni nega baxtsiz, deb oylayapsiz?

Koprik yasang

Bu uslubni qollab, berilayotgan savol bilan ozingiz suhbatlashishni xohlagan mavzu ortasida koprik qurasiz. Bu uslubda berilayotgan savolning ma`nosi siz berayotgan javobga bogliq bolib qoladi. Agar siz siyosathilarni TV orqali qilayotgan mushohadalariga e`tibor bergan bolsangiz, ularning berayotgan javoblaridagi uslub sizga tanish tuyuladi. Siyosathidan bolayotgan urush haqida fikringiz qanday, degan savolga u shunday javob beradi: Urush bu muhim masala, albatta. Bu oz ehimini topishi kerak. Lekin hozir men soliqlarni kotarilishi masalasiga toxtamoqhiman.

Koprik uslubida beriligan javob savol beruvhining jahlini hiqarishi mumkin. Muhim masalalarda koprik uslubini qollamagan ma`qul.

Oramadan foydalaning

Koprik uslubida asosiy mavzusidan umuman hiqib ketishingiz mumkin. Ammo shunday vaziyatlar boladiki, unda siz muhokama doirasini toraytirishingiz va aksinha ozingiz suhbatlashishni istagan mavzuni muhokama doirasini kengaytirishingiz kerak boladi. Bu orama uslubi hisoblanadi.

Orama uslubini qollab, katta muammoni tan olib, yigilganlarning e`tiborini ozingiz istagan mavzuga burasiz.

Sizning qaysi malaklaringiz nomzodingizni aynan shu mansabga togri kelishiga yordam beradi, deb oylaysiz?

Meni mehmonxona yonalishida malakam bor. Aynan mijozlarga xizmat korsatish yonalishida. Ammo siz sorayotgan yonalishga mos keladigan yaxshi malakam bu meni besh yil ijtimoiy media yonalishida ishlaganim, deb oylayman. Asosiysi, men raqobathim bilan birga ishlaganman.

Siz bu loyihani qanday bajarishingizni rejalashtirganmisiz?

Albatta, eng asosiy masala iqtisodiy tomonni ta`minlashga qaratilgan. Mana bu jadvalda korib turibsizki, biz ketadigan mablagning yarmini jamlab bolganmiz.

 

Ayrim hollarda rostini aytib, togridan togri javob berish bu beldan urish hisoblanadi.

Gohida qiyin savollarga togridan togri javob berishyaxshi natijalarga olib keladi. Bunday javob savol beruvhini tang ahvolga tushirib qoyishi mumkin.

Hozir ihingizda kimdir doim togri javob berish kerak, haqiqiy erkak togri javobdan qohmasligi lozim, deb oylayotgan bolish mumkin.

Bu, albatta, hiroyli eshitiladi. Lekin har doim ham ish bermaydi. Har kuni qanhalar kop savollarga javob berishdan bosh tortishimizga togri keladi. Masalan, Ishlaringiz yaxshimi? Biz javob beramiz: Keha xotinim bilan tortishib qoldek. Bundan tashqari mashinamning tormozlarini yangilashim kerak. Biz doim berilgan savollarning bir qismigagina javob beramiz xolos.

Soz oyini san`atida bilishimiz kerak bolgan eng muhim narsa bu juda keng miqyosda tez ozgaradigan vaziyatga qarab savollarga javob berish hisobalandi.

manba:XABARDOR.UZ/ Sarvar Anvar ogli tayyorladi.